کلین روم پرتابل یا اتاق تمیز قابل حمل نوعی فضای کنترلشده است که برای انجام فرآیندهای حساس در محیطی عاری از ذرات و آلودگی طراحی میشود. تفاوت اصلی آن با کلین رومهای سنتی در این است که قابلیت جابهجایی و نصب سریع را دارد و برای راهاندازی آن نیازی به ساختوسازهای پرهزینه وجود ندارد.
این نوع اتاقها معمولاً بهصورت ماژولار و از پیشساخته تولید میشوند. در واقع اجزای آنها شامل دیوارهها، فیلترها، سیستم تهویه و سازه اصلی است که از قبل تولید شده و در محل مورد نظر نصب و مونتاژ میگردد. به همین دلیل، زمان اجرای پروژه بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد و هزینه ساخت نسبت به کلین رومهای دائمی بسیار کمتر است.
کلین رومهای پرتابل بهدلیل انعطافپذیری بالا، در صنایع مختلف مانند داروسازی، تجهیزات پزشکی، الکترونیک و هوافضا مورد استفاده قرار میگیرند.
مقاله مرتبط: تعریف کلین روم و کاربردهای آن
در این مقاله بهصورت کامل با انواع کلین روم پرتابل، ویژگیها و اجزای سازندهی آن آشنا میشویم و مزایا و معایب آن را بررسی میکنیم.
انواع کلین روم پرتابل
کلین رومهای پرتابل را میتوان به دو گروه تقسیم کرد: کلین روم سافت وال (softwall) و کلین روم هاردوال (hardwall)
کلین روم سافت وال
در این نوع کلین روم، همانطور که از اسم آن مشخص است، جنس دیواره از پنلهای سخت نبوده و از پلاستیک یا پارچه مخصوصی ساخته میشود. جنس دیوارهها در این کلین روم معمولاً از نوع پرده PVC یا وینیل شفاف است.
کلین روم هارد وال
در کلین روم هاردوال، دیوارهها از پانلهای سخت و صلب مثل آلومینیوم، استیل یا ساندویچپانل ساخته میشوند. این مدل مقاومت بالاتری دارد و قابلیت حفظ فشار مثبت و کنترل دقیقتر ذرات را فراهم میکند.
این نوع کلین روم دوام و پایداری بالاتری داشته و برای فرایندهای حساستر مناسبتر است.
اجزا سازنده اتاق تمیز پرتابل
فیلترهای HEPA و ULPA
فیلترهای HEPA اصلیترین فیلترهای مورد استفاده در اتاقهای تمیز پرتابل محسوب میشوند. این فیلترها قابلیت فیلتر کردن 99.97% ذرات بزرگتر از 0.3 میکرون را دارند و یک محیط تمیز کنترل شده ایجاد میکنند. همچنین علاوهبر فیلترهای HEPA از فیلترهای ULPA نیز ممکن است استفاده شود (در شرایطی که نیاز به کاهش بیشتر ذرات معلق داریم، چرا که فیلترهای ULPA قدرتمندتر از فیلترهای HEPA ذرات را فیلتر میکنند).
پنلهای دیواری و سقفی
بر اساس اینکه کلین روم پرتابل به شکل سافت وال یا هارد وال ساخته شود، نیازمند پنلهای مخصوصی خواهد بود. برای کلین روم سافت وال یک چارچوب از جنس استیل ضدزنگ یا آلومینیوم اکسترود شده به علاوه پردههایی از جنس PVC، وینیل آنتیاستاتیک و یا پلیاورتان استفاده میشود.
برای کلین روم هارد وال نیز از یک چارچوب به علاوه پنلهای شفاف از جنس آکریلیک، پلیکربنات و … استفاده میشود.
فن فیلتر یونیت (Fan Filter Unit)
فن فیلتر یونیت یا FFU دستگاههای از پیش ساخته شدهای هستند که برای ایجاد جریان هوای مورد نیاز اتاق تمیز پرتابل مورد استفاده قرار میگیرند. این دستگاهها شامل فن، فیلترهای معمولی و فیلترهای HEPA هستند که در سقف کلین روم پرتابل نصب میشوند.
این دستگاه با ایجاد و حفظ فشار مثبت جریان هوای درون اتاق موجب میشود که فضای اتاق تمیز بماند و تعداد ذرات نیز کنترل شوند.
لامپهای روشنایی و لامپهای UV
برای اتاق تمیز پرتابل به لامپهای روشنایی نیاز داریم که کارکنان بتوانند در نور مناسب کار تحقیقاتی یا تولیدی خود را انجام دهند. همچنین علاوه بر لامپهای معمولی ممکن است لامپهای UV نیز مورد استفاده قرار بگیرند که کارکرد اصلیشان میکروبزدایی و حفظ استریلیته کلین روم خواهد بود.
سیستم برق از پیش ساخته
یکی دیگر از مزایای اتاق تمیزهای قابل حمل این است که سیمکشی برق و سیستم برق آن از پیش آماده شده و در محل نصب نیازی به برقکار و … نیست. تنها یک منبع برق مورد نیاز است تا سیستم الکتریکال و دستگاههای کلین روم بتوانند از آن تغذیه کنند و روشن بمانند.
مزایای اتاق تمیز پرتابل
چرخدار بودن و قابلیت حمل آسان
بسیاری از کلین رومهای سافت وال چرخدار بوده و به آسانی میتوان آنها را جابهجا کرد. حتی درصورت عدم وجود چرخ نیز کلین رومهای پرتابل قابلیت جابهجایی آسانی دارند.
ساخته شده طبق استاندارد ایزو 5-8
کلین رومهای پرتابل نیز مانند کلین رومهای معمولی طبق استانداردهای FDA و سایر نهادهای رگولاتوری طراحی و ساخته میشوند. طبق استانداردهای ایزو، ذرات موجود در فضای کلین روم باید به شدت کنترل شود و هیچگونه آلودگی میکروبی نیز نداشته باشد.
همچنین دما و رطوبت اتاق تمیز پرتابل باید طبق فعالیتی که قرار است در آن انجام شود (تحقیقوتوسعه، تولید، آزمایش و …) به خوبی کنترل شود.
از پیش ساخته شده و ماژولار با قابلیت نصب آسان و سریع
این کلین رومها از قبل در کارخانه ساخته و طراحی شدهاند و فقط لازم است تا در محل مدنظر سر هم شده و اجزای آن در کنار هم قرار بگیرند. نصب این نوع کلین روم بسیار سریع و آسان بوده و طی چند روز تا یکی دو هفته قابل انجام است.
ماژولار بودن این نوع کلین رومها باعث شده تا بتوان بعداً آنها را جابهجا کرد و دوباره از آنها استفاده نمود.
هزینه کمتر نسبت به کلین رومهای معمولی
خرید و نصب این کلین رومها دهها و صدها برابر هزینه کمتر نسبت به ساختوسازهای عمرانی کارخانه دارد، بنابراین برای بسیاری از مقاصد آزمایشگاهی یا تولید با حجم کم قابل استفاده است. بنابراین برای بسیاری از مقاصد تحقیقاتی و آزمایشگاهی صرفه بیشتری به نسبت کلین رومهای سنّتی دارد.
قابلیت توسعه و تغییر ابعاد
از دیگر مزایای کلین روم پرتابل این است که درصورت نیاز میتوان آن را گسترش داد و بزرگتر کرد بدون اینکه به عملیاتهای عمرانی و مهندسی خاصی نیاز داشته باشد. کافیست پنلها و تجهیزات جدید را سفارش داده و آن را به تجهیزات فعلی اضافه کرد.
معایب کلین روم پرتابل
از جمله معایب این نوع کلین روم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- محدودیت در کنترل دقیق فشار و دما به نسبت کلین رومهای دائمی
- عمر مفید کمتر کلین روم سافت وال
- برای عملیاتهای فوق استریل (مثل کلین روم کلاس A) به اندازه اتاق تمیز دائمی مناسب نیست
کاربرد کلین روم پرتابل در صنایع مختلف
کلین روم پرتابل در صنعت داروسازی، بیوتکنولوژی، نیمهرساناها، صنعت هوافضا، تجهیزات پزشکی، صنعت غذا و نوشیدنی کاربرد دارد. و زمانی مورد استفاده قرار میگیرد که:
- نیاز به فضای بزرگ برای تحقیقات و تولید وجود نداشته باشد و به یک فضای کوچک نیاز داشته باشیم.
- زمانی که یک پروژه موقت در جریان است و قرار نیست برای همیشه ادامه یابد.
- برای کارهای تحقیقاتی خاص که نیاز به کارخانه و خط تولید خاصی وجود ندارد.
- زمانی که بودجه کم است و نیاز به یک راهحل و سریع و ارزان داریم.
- زمانی که قصد داریم در آینده مکان خود را تغییر بدهیم و نمیخواهیم برای ساخت یک کلین روم دائمی هزینه کنیم.
